Debaty sejmowex907 Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie przyszłości klasy średniej w Polsce

   W związku z pismem pana marszałka z dnia 16 listopada 1999 r. nr SPS-0202-2826/99, przy którym przekazana została interpelacja pana posła Jana Kulasa w sprawie przyszłości klasy średniej w Polsce, przedstawiam następujące wyjaśnienia:    W interpelacji dotyczącej rozwoju klasy średniej w Polsce dopatruję się szczerego zatroskania o kierunek polskich reform gospodarczych i społecznych, oraz zrozumienia faktu, iż we współczesnych społeczeństwach to właśnie klasa średnia staje się głównym rzecznikiem demokracji i wolnego rynku. Nie ulega więc wątpliwości, że rozwój klasy średniej stanowi najlepszą rękojmię stabilności rozwoju gospodarczego i społecznego Polski w nadchodzących dziesięcioleciach. Zamiar wzmocnienia takiego właśnie kierunku rozwoju leżał m.in. u podstaw przygotowanej przez rząd ˝Strategii finansów publicznych i rozwoju gospodarczego˝ na lata 2000-2010. W pełni podzielam więc pańską opinię, że wykrystalizowanie się i ustabilizowanie klasy średniej może mieć kluczowe znaczenie dla przyszłości naszego kraju.    Odpowiadając na szczegółowe pytania zawarte w pańskiej interpelacji, pragnę wyjaśnić:    Pytanie: Dotychczasowa rola i znaczenie klasy średniej w polskim życiu społecznym i gospodarczym.    Nie ulega dla mnie wątpliwości, że rosnąca klasa średnia była w latach dziewięćdziesiątych główną podporą dla polskich reform gospodarczych. Jedynie na samym początku okresu reform poparcie dla nich miało charakter niemal uniwersalny. W okresie 1991-1999 nastąpiła erozja poparcia w niektórych grupach społecznych, silnie dotkniętych skutkami liberalizacji gospodarki. Jednocześnie jednak nieprzerwanie utrzymywało się poparcie dla gospodarki rynkowej w klasie średniej, zaczynającej odgrywać kluczową rolę w zakresie kształtowania opinii publicznej w kraju. Pocieszające jest i to, że z ideałami klasy średniej najwyraźniej utożsamia się rosnąca część polskiej młodzieży.    Pytanie: Wspieranie rozwoju i znaczenia klasy średniej w okresie transformacji.    Rozwojowi temu służyły działania promujące rynek i konkurencję, a więc liberalizacja gospodarki, otwarcie na świat, prywatyzacja, usunięcie większości przeszkód dla prywatnej przedsiębiorczości, rozwój sektora finansowego i rynku kapitałowego.    Z drugiej strony, rozwojowi klasy średniej szkodził nadmierny fiskalizm, a zwłaszcza nadmierne obciążenie podatkami kosztów wykwalifikowanej pracy, ręczna ingerencja w gospodarkę rynkową ograniczająca działanie konkurencji i chroniąca monopole, nadmiernej skali subsydiowanie przedsiębiorstw i gałęzi gospodarki opierających się restrukturyzacji (co wymagało zwiększania obciążeń fiskalnych klasy średniej), wreszcie rozwój szarej strefy i korupcji.    Za najważniejszy czynnik rozwoju klasy średniej w latach dziewięćdziesiątych uważam powstanie rynku pracy promującego wiedzę (niestety rynek ten w niedostatecznym stopniu objął sferę budżetową), czego efektem stało się więcej niż podwojenie liczby studentów w relacji do liczby ludności w wieku 5-25 lat. Tworzy to nadzieję na trwały wzrost znaczenia klasy średniej w Polsce.    Pytanie: Wspieranie znaczenia klasy średniej w świetle średniookresowej strategii finansów publicznych i projektów ustaw podatkowych.    Celem przyjętej przez rząd średniookresowej strategii finansów publicznych jest stworzenie warunków do szybkiego wzrostu poprzez zwiększenie skali oszczędności, ograniczenie opodatkowania czynników produkcji, zwiększenie wydatków w dziedzinach kluczowych dla rozwoju (edukacja, nauka, infrastruktura). Jednocześnie uelastycznienie rynku pracy ma umożliwić redukcję bezrobocia i zwiększenie stopnia wykorzystania posiadanych przez Polskę zasobów pracy.    Strategię uzupełnia pakiet spójnych z nią ustaw podatkowych, których celem - poza długookresowym dążeniem do obniżenia skali fiskalizmu - jest uproszczenie systemu podatkowego, zwiększenie jego przejrzystości, eliminacja części ulg wykorzystywanych zazwyczaj - w sprzeczności z ich formalną funkcją - głównie do unikania opodatkowania przez część podatników, eliminacja zachęt do korupcji. W rezultacie takich działań możliwe byłoby udzielenie powszechnej ulgi dla wszystkich osób przedsiębiorczych i oszczędnych, w postaci obniżki najwyższych stawek opodatkowania.    Idąca według tych linii polityka fiskalna służy żywotnym interesom rozwoju klasy średniej, przyspieszając wzrost gospodarczy, tworząc zachęty do zwiększonego wysiłku, eliminując zjawisko nieuczciwej konkurencji rynkowej, ograniczając zachęty do rozwoju szarej strefy, ograniczając z czasem skalę opodatkowania czynników produkcji, promując wykształcenie i przedsiębiorczość.    Pytanie: Dodatkowe inicjatywy legislacyjno-organizacyjne i instrumenty finansowe, które należałoby podjąć i uruchomić.    W moim przekonaniu, awansowi i rozwojowi klasy średniej służyłaby najlepiej kontynuacja prac nad zmianami systemu podatkowego zgodna z założeniami strategii. Niezależnie od kłopotów z akceptacją ustaw podatkowych na przyszły rok, niezbędna jest kontynuacja prac nad uproszczeniem podatku PIT i eliminacją nieszczęśliwych rozwiązań podatkowych, czyniących system nieprzejrzystym i zachęcających do ucieczki w szarą strefę. Należy ponadto w pilnym trybie podjąć prace służące minimalizacji szkodliwych efektów weta wobec ustawy o podatku PIT, a w szczególności nadmiernej nierówności w traktowaniu zysków dużych firm z jednej strony, a dochodów drobnych przedsiębiorców rozliczających się w systemie PIT z drugiej.    Na dłuższą metę, poza zmniejszeniem progresji podatkowej i zwiększeniem przejrzystości systemu podatkowego, rozwojowi klasy średniej służy troska o wydatki prorozwojowe, dalsza liberalizacja gospodarki, a także członkostwo Polski w Unii Europejskiej.    Pytanie: Czy dotychczasowe reformy ustrojowe dostatecznie eksponują awans obywatelski przez rozwój klasy średniej?    Jak wynika z moich wcześniejszych wypowiedzi, na dłuższą metę klasa średnia w największym stopniu korzysta z szybkiego wzrostu i liberalizacji gospodarki (nawet jeśli niektórzy jej przedstawiciele krótkookresowo mogą się czuć zagrożeni wzrostem presji konkurencyjnej), oraz z przejrzystej i uczciwej polityki fiskalnej. Jej rozwój najbardziej opóźniany jest przez powolny wzrost, protekcjonizm, brak stabilności gospodarczej oraz brak przejrzystości polityki podatkowej stanowiący zachętę do rozwoju szarej strefy.    Rozwojowi klasy średniej służy też wzmacnianie mechanizmów rynkowych w zakresie dostarczania tzw. usług społecznych. Jest to jedyny sposób na to, by również o dochodach członków klasy średniej pracujących w obecnej sferze budżetowej w większej mierze decydował rynek (premiujący wiedzę i przedsiębiorczość), a nie decyzje administracyjne.    Ponieważ w każdej z tych dziedzin bez wątpienia można osiągnąć więcej, niż się dotychczas udało, na pańskie pytanie można oczywiście odpowiedzieć negatywnie. Pamiętać należy jednak i o tym, że jakiekolwiek usiłowania przeforsowania zmian promujących rozwój klasy średniej spotykają się natychmiast z żarliwym oporem z pozycji populistycznych (często demagogicznej obrony ˝biednych˝ przed ˝bogatymi˝). Tłumaczy to w znacznej mierze kłopoty, na jakie napotyka realizacja postulowanej przez pana polityki. Zamierzeniem rządu pozostaje jednak kontynuacja reform zmierzających w tym właśnie kierunku.    Pytanie: Doświadczenia i wzorce państw Unii Europejskiej.    Większość państw Unii Europejskiej to kraje wysoko rozwinięte, w których klasa średnia stanowi wiodącą siłę ekonomiczną, społeczną i gospodarczą. We wszystkich krajach można więc szukać ważnych dla Polski wzorców i doświadczeń.    Najbardziej jednak chyba interesujące dla Polski powinny być doświadczenia Irlandii, a więc kraju, który startując z pozycji gospodarki i społeczeństwa stosunkowo ubogiego i zapóźnionego w rozwoju w porównaniu z innymi państwami Unii, potrafił w ostatnich 15 latach dogonić kraje czołówki. Doświadczenia Irlandii są przedmiotem nieustających analiz Ministerstwa Finansów. W znacznej mierze wykorzystano je właśnie w konstrukcji strategii.    Istotą sukcesu gospodarczego Irlandii jest przejrzysta polityka fiskalna, niskie stawki podatkowe, stabilność i otwartość gospodarki, zachęty dla oszczędności, inwestycje w edukację, zachęty dla zagranicznego kapitału do lokowania produkcji w kraju. Wszystkie te czynniki służą rozwojowi klasy średniej i nowoczesnego, otwartego i demokratycznego społeczeństwa.    Reasumując, zgadzam się z opinią dotyczącą wagi problematyki awansu klasy średniej dla rozwoju gospodarczego Polski. W moim przekonaniu awansowi temu dobrze służyłaby polityka gospodarcza oparta na zasadach sformułowanych w ˝Strategii finansów publicznych i rozwoju gospodarczego˝ na lata 2000-2010. Pozostaję jednak również otwarty na wszelkie sugestie dotyczące możliwego wzmocnienia tych elementów polityki gospodarczej, które mogłyby przyspieszyć rozwój klasy średniej.    Sekretarz stanu    Jarosław Bauc    Warszawa, dnia grudnia 1999 r.